【初学者向け】そのuseStateとuseEffect本当に必要?

はじめに
タイトルの通りなのですが、React触り始めてuseStateとuseEffectの使い方わかってきたな〜ってくらいの人が対象になるかと思います。アンチパターンの例としては非常にシンプルなのですが、これが理解できていると複雑になってきても基本的な考えは変わらないので、まずは押さえておきたいパターンを3つ紹介します。
最近、既存コードの改修をしつつ、機能追加、パフォーマンスの改善をやらせてもらう機会が多いのですが、基本的な仕組みがわかってると「ん?これ必要か?」と気付けることが多いです。
是非、対象となる方は自分で修正するつもりで読んでいただきたいなと思います。
またAIに書かせた場合でもアンチパターンは意外と書かれているので、自分で気づいて修正できるようになっておくといいと思います。
※ UI部分のコードは必要最低限のものにしてます。
アンチパターンのわかりやすい例その1
import { useState, useEffect } from "react"
export default function Home(){
return (
<div>
<UserForm />
</div>
)
}
function UserForm () {
const [firstName, setFirstName] = useState("");
const [lastName, setLastName] = useState("");
const [displayName, setDisplayName] = useState("");
const [isFormValid, setIsFormValid] = useState(false);
const [validationError, setValidationError] = useState<string[]>([]);
useEffect(() => {
const fullName = `${firstName} ${lastName}`;
setDisplayName(fullName);
}, [firstName, lastName]);
useEffect(() => {
const isValid = firstName.length > 0 && lastName.length > 0;
setIsFormValid(isValid);
}, [firstName, lastName]);
useEffect(() => {
if(isFormValid) {
setValidationError([])
} else {
setValidationError(["Please fill out all fields"])
}
})
function handleSubmit() {
if(!isFormValid){
return
}
console.log("Submitted!!")
}
return (
<form onSubmit={handleSubmit}>
<div>
<input
type="text"
value={firstName}
onChange={(e) => setFirstName(e.target.value)}
placeholder="First Name"
/>
</div>
<div>
<input
type="text"
value={lastName}
onChange={(e) => setLastName(e.target.value)}
placeholder="Last Name"
/>
</div>
<div>Display Name: {displayName}</div>
{validationError.length > 0 && (
<div>{validationError.join(", ")}</div>
)}
<button onClick={handleSubmit} disabled={!isFormValid}>
Submit
</button>
</form>
)
}
では上記をまるっと修正してみましょう。
import { useState, useEffect } from "react"
export default function Home(){
return (
<div>
<UserForm />
</div>
)
}
function UserForm () {
const [firstName, setFirstName] = useState("");
const [lastName, setLastName] = useState("");
// const [displayName, setDisplayName] = useState("");
// const [isFormValid, setIsFormValid] = useState(false);
const [validationError, setValidationError] = useState<string[]>([]);
const displayName = `${firstName} ${lastName}`;
const isFormValid = firstName.length > 0 && lastName.length > 0;
// useEffect(() => {
// const fullName = `${firstName} ${lastName}`;
// setDisplayName(fullName);
// }, [firstName, lastName]);
// useEffect(() => {
// const isValid = firstName.length > 0 && lastName.length > 0;
// setIsFormValid(isValid);
// }, [firstName, lastName]);
// useEffect(() => {
// if(isFormValid) {
// setValidationError([])
// } else {
// setValidationError(["Please fill out all fields"])
// }
// })
function handleSubmit() {
if(isFormValid){
setValidationError([]);
console.log("Submitted!!");
} else {
setValidationError(["Please fill out all fields"]);
}
}
return (
// 省略
)
}
なぜこのように修正できるのでしょうか?
ここでReactの仕組みをおさらいしておきましょう。
なぜ修正できるのか
- useStateの状態変数が変更されると、コンポーネント関数全体が再実行される
- 再実行されると、関数内のすべての変数が最新の値で再計算される
- だから displayName や isFormValid を普通の変数として定義すれば、firstName や lastName が変わるたびに自動的に最新の値になる
- わざわざ別のstateにしてuseEffectで更新すると、再レンダリングが2回発生して無駄
- 他のstateから計算できる値は、普通の変数で十分
- useEffectは副作用(API通信など)のためのもので、単純な計算には不要
- validationError も送信ボタンを押したタイミングで設定すれば良いので、useEffectで常に監視する必要はない
アンチパターンのわかりやすい例その2
import { useState, useEffect } from "react"
export default function Home(){
return (
<div>
<ItemList />
</div>
)
}
function ItemList () {
const [items, setItems] = useState<string[]>([]);
const [filter, setFilter] = useState("");
const [filteredItems, setFilteredItems] = useState<string[]>([]);
const [inputValue, setInputValue] = useState("");
useEffect(() => {
const filtered = items.filter((item) => item.toLowerCase().includes(filter.toLowerCase()))
setFilteredItems(filtered)
},[items, filter])
function addItem() {
if(inputValue.trim()) {
setItems([...items, inputValue]);
setInputValue("");
}
}
return (
<div>
<div>
<input
type="text"
value={inputValue}
onChange={(e) => setInputValue(e.target.value)}
placeholder="Add item"
/>
<button onClick={addItem}>Add</button>
</div>
<div>
<input
type="text"
value={filter}
onChange={(e) => setFilter(e.target.value)}
placeholder="Filter items"
/>
</div>
<ul>
{filteredItems.map((item, index) => (
<li key={index}>{item}</li>
))}
</ul>
</div>
)
}
ではこちらも修正してみます。
import { useState, useEffect, useMemo } from "react"
export default function Home(){
return (
<div>
<ItemList />
</div>
)
}
function ItemList () {
const [items, setItems] = useState<string[]>([]);
const [filter, setFilter] = useState("");
// const [filteredItems, setFilteredItems] = useState<string[]>([]);
const [inputValue, setInputValue] = useState("");
const filteredItems = useMemo (() => {
return items.filter((item) => item.toLowerCase().includes(filter.toLowerCase()))
}, [items, filter])
// useEffect(() => {
// const filtered = items.filter((item) => item.toLowerCase().includes(filter.toLowerCase()))
// setFilteredItems(filtered)
// },[items, filter])
function addItem() {
if(inputValue.trim()) {
setItems([...items, inputValue]);
setInputValue("");
}
}
return (
// 省略
)
}
なぜこのように修正できるのか
- filteredItemsはitemsとfilterから計算できる
- useEffectで別のstateにセットすると、itemsやfilterが変わるたびに2回レンダリングが発生する
- useMemoを使えば、計算結果をメモ化して1回のレンダリングで済む
- itemsかfilterが変わった時だけfilter処理が再実行される
- 依存配列の値が同じなら、前回の計算結果を再利用する
- フィルタリングのような重い計算を毎回実行せずに済むので、パフォーマンスが向上する
アンチパターンのわかりやすい例その3
最後はめっちゃシンプルですが、Reactの仕組みが理解できていないとついついやってしまいます。
import { useState, useEffect } from "react";
export default function Home() {
return (
<div style={{ padding: 24 }}>
<Counter />
</div>
);
}
function Counter() {
const [count, setCount] = useState(0);
const increment = () => {
setCount(count + 1);
console.log("increment内:", count);
};
useEffect(() => {
console.log("useEffect:", count);
}, [count]);
return (
<div>
<p>Count: {count}</p>
<button onClick={increment}>Increment</button>
</div>
);
}
修正
import { useState } from "react"
export default function Home(){
return (
<div>
<Counter />
</div>
)
}
function Counter() {
const [count, setCount] = useState(0);
const increment = () => {
const newCount = count + 1;
setCount(newCount);
console.log(newCount); // 新しい値を直接使用
};
// useEffect(() => {
// console.log('Updated:', count);
// }, [count]);
return (
// 省略
);
}
何が違うのか
setStateを呼んでも、その場でcountは書き換わらない
React の state は
「次のレンダリングで更新される予約」 をしているだけです。
アンチパターン側で何が起きているか
const increment = () => {
setCount(count + 1);
console.log(count);
};
この関数の中で起きていることを時系列で書くとこんな感じ。
- 関数が呼ばれた時点で
countは 過去のレンダリング時の値(スナップショット) -
setCount(count + 1)
→ 「次のレンダリングで更新してね」と React に依頼 - 同じ関数スコープ内の
countは変わらない -
console.log(count)
→ 当然、古い値が出る
修正後のコードとの比較
const increment = () => {
const newCount = count + 1;
setCount(newCount);
console.log(newCount);
};
ここではsetCount呼び出し後にcountの更新された値を直接読んでいません。
-
newCountはただの ローカル変数 - JavaScript 的に即時確定した値
- React のレンダリングとは無関係
そのため、
console.log(newCount);
は 必ず「次の state になる値」 を表示できます。
useEffectの使い方おさらい
useEffect(() => {
console.log('Updated:', count);
}, [count]);
これは
- ログを出すだけ
- 副作用としての意味がない
- 状態変更の確認を
useEffectに押し付けている
= 設計の責務が崩壊している
useEffect は「外部との同期(通信・DOM・購読)」のためのものであり、
「stateが変わったか確認するため」 に使うものではありません。
ここが理解できていないと事故る
Reactのstateはこう考えるとわかりやすいかな?
-
count
→ 「今このレンダリングで使っていい読み取り専用の値」 -
setCount
→ 「次のレンダリングを予約する命令」
同じ関数内で「setした直後のstateを読む」という発想自体が React的に間違いです。
❌ 間違った考え
setCountしたんだから、countも変わってるはず
✅ 正しい考え
今の関数では count は変わらない
次のレンダリングで初めて変わる
だからこそ、
- その場で使う値 → ローカル変数
- UI に反映する値 → state
と役割を分ける必要があります。
まとめ
- 挙動が違うのは React が非同期だからではない
- 「レンダリング単位でstateが固定される」設計だから
-
newCountはただの即時確定値 -
countは「このレンダリング専用のスナップショット」
Discussion